آیا طلاق خلع عآیا طلاق خُلع عده دارد؟ده دارد

مقدمه طلاق خلع یکی از انواع طلاق در فقه اسلام و نظام حقوقی ایران است که به‌صورت قراردادی میان زن و مرد روی می‌دهد؛ زن در طلاق خلع حاضر می‌شود که با بخشیدن تمام یا وکیل حقوقی در کرج و وکیل جرایم پزشکی در کرج  و وکیل چک در کرج و وکیل رباخواری در کرج و بخشی از مهریه یا دادن عوضی دیگر به شوهر، از وی طلاق بگیرد. پرسش اساسی در این مقاله این است که آیا طلاق خلع عده دارد؟ برای پاسخ دقیق و جامع به این سؤال، لازم است به معنا و شرایط طلاق خلع، تفاوت آن با سایر انواع طلاق، مبانی فقهی و مقررات حقوقی ایرانی، آثار حقوقی از جمله مسئله عده، آثار مالی و مسائل مربوط به سجلات و نکات عملی پرداخته شود. در این نوشته با زبانی رسمی و مفصل به این مسائل پرداخته و نتیجه‌گیری روشنی ارائه خواهد شد.

فصل اول: تعریف و ماهیت طلاق خلع

• تعریف طلاق خلع طلاق خلع به طلاقی اطلاق می‌شود که زن در ازای گرفتن عوض (معامله یا بذل مهریه یا بخشی از آن یا چیز دیگری) از شوهر درخواست طلاق می‌کند و شوهر مطلقه را طلاق می‌دهد. در این نوع طلاق، زمینه اصلی رضایت زن و واگذاری مالی یا ترک حق از سوی او است.

• تفاوت طلاق خلع با طلاق رجعی و بائن طلاق‌ها در فقه و حقوق ایران از حیث آثار بازگشت حقوقی شامل طلاق رجعی (که مرد در مدت عده حق رجوع دارد) و طلاق بائن (که رجوع ممکن نیست) تقسیم می‌شوند. طلاق خلع از حیث ماهیت قراردادی و عوض‌گذاری متعلق به طلاقی است که معمولاً در فقه امامیه تحت عنوان طلاق خلع، طلاق خلع در صورتی که زن رجوع نکنَد (یعنی جبری یا با بذل مهریه صورت گیرد) مورد بحث است. باید بررسی شود که آیا این طلاق رجعی است یا بائن و در نتیجه عده دارد یا خیر.

فصل دوم: مبانی فقهی درباره طلاق خلع و عده

• دیدگاه مشهور فقها اکثر فقهای امامیه (شیعه) بر این عقیده‌اند که طلاق خلع، اگر طلاق رسمی واقع شود، از جهت آثار، طلاق رجعی محسوب می‌شود؛ بنابراین زن در حکم مطلقة رجعی قرار می‌گیرد و باید عده نگه دارد مگر آنکه به‌طور مشخص و شرطی به صورت بائن واقع شده باشد. در بسیاری از روایات و آراء فقها، چنانچه زن با بذل مهریه طلاق بگیرد، این طلاق را رجعی دانسته‌اند به این جهت که طلاق مباشرتاً واقع شده و اجزای رجوع و مدت عده برقرار است.

• دلایل فقهی طرفداران رجعی بودن

1. عقد طلاق توسط مرد واقع می‌شود: از منظر فقهی هر طلاقی که با اختیار مرد واقع گردد احتمالاً رجعی است مگر اینکه شرط بائن بودن شده یا طلاق از اسبابی باشد که به حسب حکم شرعی بائن است (مانند طلاق در دوران عده طلاق پیشین یا طلاق توافقی بائن بین طرفین در صورت احراز شرایط).
2. بُعد سنتی و حفظ تداوم خانواده: رجعی دانستن طلاق خلع راه بازگشت و امکان اصلاح نسبت را فراهم می‌سازد که با مصلحت عمومی و سفارش‌های شریعت سازگار است.
3. فقدان دلیل صریح برای بائن بودن: فقها عموماً بائن بودن را استثنائی می‌دانند و می‌گویند تا دلیل روشن نباشد، حکم پیشین (رجعی بودن) جاری است.

• دیدگاه‌های محدودکننده و استثنایی بخش دیگری از فقها بر این نظرند که اگر بین طرفین شرط شود که طلاق بائن واقع شود یا اگر باب یا اسبابی شرعی موجب بائن بودن (مثل طلاق با رضایت و بذل در مواردی مشخص) فراهم گردد، می‌تواند بائن تلقی شود. همچنین چنانچه زن بعد از بذل مهریه صریحاً شرط کند که این طلاق بائن باشد و مرد بپذیرد، برخی فقها این شرط را موثر دانسته‌اند مشروط بر اینکه موافقت شرعی و شرایط قانونی رعایت شود.

فصل سوم: مقررات حقوقی ایران درباره طلاق خلع و عده

• قانون مدنی و تقسیم‌بندی طلاق قانون مدنی ایران به‌طور مستقیم واژه «خلع» را تعریف نکرده اما قواعد کلی مربوط به طلاق و عده در مواد قانون مدنی و احکام ثانوی وجود دارد. به موجب مواد مربوط به طلاق، طلاق رجعی و بائن از حیث آثار تشخیص داده می‌شوند و عده برای زن مطلقه در طلاق رجعی واجب است.

• رویه قضایی و آیین‌نامه‌ها دادگاه‌ها و رویه قضایی ایران عموماً طلاق خلع را طلاقی می‌دانند که ممکن است رجعی یا بائن باشد اما به‌طور معمول اگر سند طلاق یا گواهی داوری یا سند رسمی حاکی از بائن بودن نباشد، طلاق را رجعی محسوب می‌کنند و زن را ملزم به نگهداری عده می‌دانند. در ثبت طلاق و صدور گواهی، مأمورین موظف‌اند نوع طلاق و مفاد سند توافق را دقیقاً درج کنند تا آثار حقوقی از جمله مسئله عده روشن گردد.

• آیین‌نامه‌های مرتبط با ثبت طلاق خلع در عمل، هنگام اجرای طلاق خلع، اصطلاحات و مفاد توافق‌نامه زوجین اهمیت زیادی دارد. اگر در سند طلاق تصریح به بذل مهریه و درخواست طلاق از سوی زن شده و همچنین شرط بائن بودن شرط شود و این شرط مطابق مقررات تنظیم گردد، می‌تواند در تعیین نوع طلاق موثر باشد. ولی باید توجه داشت که صرف بذل مهریه به خودی خود دلایل کافی برای تبدیل طلاق رجعی به بائن نیست مگر اینکه توافق صریح و قانونی وجود داشته باشد.

فصل چهارم: عده — مفهوم، حکمت و شرایط

• تعریف عده عده مدت زمانی است که پس از انحلال نکاح (براثر طلاق یا فوت مرد)، زن باید برای جلوگیری از اختلاط نسل، تعیین نسب و فرصت بازگشت مرد (در طلاق رجعی) نگه دارد. عده انواعی دارد: عده طلاق (برای زن مطلقه)، عده وفات (برای زن متوفی‌الزوج)، و در شرایط خاص عده‌های دیگری که فقه و قانون تعیین کرده‌اند.

• فلسفه و حکمت عده

1. جلوگیری از اختلاط نسل و تضمین صحت نسب فرزند احتمالی.
2. فرصت برای سازش و بازگشت در طلاق رجعی.
3. نظم خانوادگی و رعایت احکام مربوط به امور جنسی و جامعه.

• مدت عده در قوانین و فقه در فقه شیعه و قانون ایران: عده طلاق برای زن غیرحامله سه قاعده دارد: اگر زن حامله باشد تا وضع حمل ادامه دارد؛ اگر زن غیرحامله و با حیض عادی باشد سه قبضه قاعدگی (سه عِدّه ماهیانه)؛ اگر زن غیرحامله و نابارور یا فاقد حیض شود غالباً سه ماه یا سه عِدّه قید می‌شود و گاهی تقییدات فقهی-حقوقی جزئی وجود دارد. همچنین در طلاق بائن، اصولاً عده لازم نیست مگر اینکه دین خاصی حکم به عده داده باشد (در قوانین اسلامی غالباً طلاق بائن هم برای تعیین نسب و حفظ نظم ممکن است مدت‌هایی داشته باشد).

فصل پنجم: تحلیل مسئله: آیا طلاق خلع عده دارد؟

• تحلیل کلی با توجه به مباحث فقهی و مقررات حقوقی، طلاق خلع در اصل یک طلاق است و بنابراین طبعا شامل آثار طلاق از جمله عده می‌شود؛ یعنی اگر طلاق خلع رجعی باشد، زن موظف به نگهداری عده است. بنابراین پاسخ عمومی: بله، طلاق خلع در حالت عادی عده دارد (در صورتی که به‌صورت رجعی واقع شود). اما نکات زیر باید مورد توجه قرار گیرد.

• مواردی که طلاق خلع ممکن است عده نداشته باشد

1. اگر طلاق خلع صراحتاً و با تراضی طرفین و ضمن سند رسمی بائن اعلام شده و با شرایط شرعی و قانونی همراه باشد، ممکن است حکم بائن بودن پیدا کند و در این صورت عده رافع است (یعنی زن عده نخواهد داشت). باید توجه کرد این وضع به لحاظ فقهی و حقوقی حساس است و نیاز به رعایت تشریفات قانونی دارد.
2. اگر طلاق خلع تحت عنوان خلع-مباع (بخشی از حقوق مالی منتقل شده و زوج با اذن از بازگشت صرف نظر کرده و شرط بائن بودن شد) همراه با شروطی که در قانون و فقه پذیرفته شده است، توافق صورت گیرد.
3. اگر زن و مرد قبل از وقوع طلاق شرط کرده باشند که حتی در صورت طلاق خلع، طلاق بائن باشد و این شرط مطابق قواعد عقد و شرط صحیح و نافذ باشد، می‌تواند ماهیت را تغییر دهد.

• نکته حقوقی مهم: ثبت و اثبات شرط برای اینکه طلاق خلع بدون عده شناخته شود (اگر طرفین خواهان بائن بودن هستند)، باید این شرط صریحاً در سند طلاق یا در سند موافقت ثبت شود و مراتب در دفاتر رسمی یا گواهی‌های معتبر درج گردد تا در مراجع قضایی و ثبتی قابلیت استناد داشته باشد. صرف توافق شفاهی یا پرداخت مهریه معمولی غالباً کفایت نمی‌کند.

فصل ششم: آثار حقوقی و عملی عده در طلاق خلع

• آثار فردی و اجتماعی عده

1. محدودیت ازدواج مجدد: زن در مدت عده حق ازدواج مجدد با غیر ندارد (به‌جز موارد معین فقهی-حقوقی). این امر ضامن تعیین نسب فرزند احتمالی است.
2. حق رجوع مرد: اگر طلاق خلع رجعی باشد، مرد می‌تواند در دوران عده به طریق رجوع، همسر را به حالت سابق بازگرداند بدون اینکه نیاز به عقد جدید باشد.
3. آثار مالی: عده بر تقسیم نفقه و برخی حقوق مالی تأثیر دارد. در طلاق رجعی زوج وظیفه نفقه را تا پایان عده دارد مگر اینکه شروط یا دلایل قانونی مانع شوند. در طلاق بائن، معمولاً مسؤولیت نفقه پس از وقوع طلاق بستگی به مورد دارد و ممکن است قطع گردد.

• مسائل حقوقی در ادعاها و دعاوی در صورت اختلاف بر سر نوع طلاق (رجعی یا بائن) و به‌تبع آن اختلاف در تکلیف نگهداری عده، امور اداری ثبت (صدور شناسنامه جدید، ثبت طلاق، دریافت گواهی‌ها) و دعاوی حضانت فرزند یا نفقه می‌تواند تحت تأثیر قرار گیرد. بنابراین روشن کردن ماهیت طلاق در اسناد بسیار حیاتی است.

فصل هفتم: موارد عملی و نمونه‌ها

• نمونه عملی 1: زن مهریه را بذل می‌کند اما سند بائن موجود نیست اگر زن بخشی از مهریه را بخشیده و شوهر او را طلاق داده ولی سند رسمی که صراحت به بائن بودن داشته باشد وجود نداشته باشد، عملاً طلاق رجعی تلقی شده و زن موظف به نگهداری عده است و مرد تا پایان عده حق رجوع دارد.

• نمونه عملی 2: شرط بائن بودن در سند رسمی زوجین در سند رسمی طلاق توافق می‌کنند که طلاق خلع است و زن مهریه را بذل کند و شرط می‌کنند که طلاق بائن باشد. در این صورت (در صورتی که شرط مغایر با